विश्व प्रेस स्वतन्त्रतामा फिनल्याण्ड पाँचौं, एस्टोनिया दोस्रो

पेरिसस्थित गैरसरकारी संस्था रिपोर्टर्स विदाउट बोर्डर्स (RSF) द्वारा संकलित र प्रकाशित पछिल्लो प्रेस स्वतन्त्रता वरियतामा फिनल्याण्ड पाँचौं स्थानमा परेको छ। फिनल्याण्डको अवस्थालाई RSF ले “राम्रो” भने पनि विश्वव्यापी स्तरमा प्रेस स्वतन्त्रता र सूचनाको स्वतन्त्रताले ठूलो चुनौती सामना गरिरहेको कुरामा जोड दिएको छ। प्रतिवेदनमा भनिएको छ, “सूचकाङ्कको इतिहासमा पहिलो पटक, विश्वका आधाभन्दा बढी देशहरूमा पत्रकारिता अभ्यास गर्ने अवस्था ‘कठिन’ वा ‘धेरै गम्भीर’ छ र चार मध्ये एक भन्दा कम देशमा मात्र ‘सन्तोषजनक’ छ।”

RSF ले सन् २००२ देखि यो सूचकाङ्क तयार गर्दै आएको छ। यो सूचकाङ्कले पाँच फरक सूचकहरू – राजनीतिक सन्दर्भ, कानुनी ढाँचा, आर्थिक सन्दर्भ, सामाजिक-सांस्कृतिक सन्दर्भ, र सुरक्षा – को आधारमा मिडिया सञ्चालनको स्वतन्त्रताको मूल्याङ्कन गर्दछ। RSF ले विशेष गरी आर्थिक दबाबले प्रेस स्वतन्त्रतामा पारेको प्रभावलाई जोड दिएको छ। सूचकाङ्कको आर्थिक सूचक २०२५ मा “अभूतपूर्व, गम्भीर” वा न्यून स्तरमा पुगेको छ। RSF का अनुसार, “यसको धेरैजसो कारण स्वामित्व केन्द्रीकरण, विज्ञापनदाता र वित्तीय समर्थकहरूको दबाब, र प्रतिबन्धित, अनुपस्थित वा अपारदर्शी ढंगले विनियोजन गरिएको सार्वजनिक सहायता हो।”

२०२५ को वरियतामा नर्वे फेरि शीर्ष स्थानमा छ, इस्टोनिया दोस्रो स्थानमा उक्लिएको छ, त्यसपछि नेदरल्याण्ड्स, स्वीडेन, फिनल्याण्ड र डेनमार्क क्रमशः छन्।

नेपाल ९० औं स्थानमा छ। विश्व बरियतामा माथि नभए पनि दक्षिण एसियामा नेपाल सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। भारत १५१, चीन १७८, र पाकिस्तान १५८ स्थानमा छन्।

हामी सबैले स्वतन्त्र, तथ्यमा आधारित सूचनाको आवश्यकताको पक्षमा वकालत गर्नुपर्छ। यद्यपि केही स्टोरीहरू कहिलेकाहीं रिस उठ्दो हुन सक्छन्, तर पनि पत्रकारिताको माध्यमबाट समाजको निरन्तर जाँच गरिनु आवश्यक छ।

– कायस निएमी, अध्यक्ष, RSF फिनल्याण्ड

फिनल्याण्डमा अझै सुधारको अपेक्षा

फिनल्याण्ड २०१० को दशकको सुरुतिर नियमित रूपमा प्रेस स्वतन्त्रता वरियतामा शीर्ष स्थानमा रहन्थ्यो, तर अहिले लगातार चौथो वर्ष पाँचौं स्थानमा छ। फिनल्याण्डको स्थान यथावत रहे पनि RSF ले केही सकारात्मक प्रगति भएको उल्लेख गरेको छ। विशेष गरी पत्रकारहरूको सुरक्षा र कानुनी ढाँचा सम्बन्धी सूचकहरूमा सुधार आएको छ। यद्यपि समग्रमा फिनल्याण्डले गत वर्षको तुलनामा थोरै कम अंक प्राप्त गरेको थियो। RSF ले दुवै क्षेत्रमा सुधारको गुन्जायस रहेको थपेको छ।

“पत्रकारहरू विरलै शारीरिक हिंसाको शिकार भए तापनि उनीहरूले कहिलेकाहीं प्राप्त गर्ने धम्कीहरूले सेल्फ-सेन्सरशिपको जोखिम बढाउँछ। पत्रकारहरूमा जातीय अल्पसंख्यकहरूको प्रतिनिधित्व कम छ, जसले पत्रकारिताको काम र सामग्रीको विविधतालाई असर गर्छ,” प्रतिवेदनमा भनिएको छ।

Helsingin Sanomat का पूर्व प्रधान सम्पादक र हाल RSF को फिनिश शाखाका अध्यक्ष तथा सञ्चार फर्म मिल्टनका डेपुटी सीईओ कायस निएमीले Yle लाई फिनल्याण्डको स्थिति सुधार गर्न थप काम आवश्यक रहेको बताए। उनले स्वतन्त्र प्रेसले सम्पूर्ण समाजलाई फाइदा पुर्‍याउने कुरामा जोड दिए।

“हामी सबैले स्वतन्त्र, तथ्यमा आधारित सूचनाको आवश्यकताको पक्षमा वकालत गर्नुपर्छ। यद्यपि केही स्टोरीहरू कहिलेकाहीं रिस उठ्दो हुन सक्छन्, तर पनि पत्रकारिताको माध्यमबाट समाजको निरन्तर जाँच गरिनु आवश्यक छ,” निएमीले भने।

RSF ले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले संयुक्त राज्य अमेरिका (जुन वरियतामा दुई स्थान तल झरेर ५७ औं स्थानमा पुगेको छ) र विश्वका अन्य देशहरूमा प्रेस स्वतन्त्रतामा पारेको प्रभावलाई पनि नोट गरेको छ। निएमीका अनुसार ट्रम्पको प्रभाव फिनल्याण्डमा पनि परिरहेको छ। “ट्रम्पको राजनीति गर्ने तरिका अलोकतान्त्रिक छ। उनी सीधै प्रेसमाथि आक्रमण गर्छन्,” निएमीले भने।