यो प्रिमियम सामाग्री हाम्रा सहयोगी सदस्यका लागि मात्र।
नेपालीलाइनेनमा प्रकाशित यो सामाग्री 'प्रिमियम' हो। यदि हाम्रो 'सहयोगी सदस्य' बनिसक्नु भएको छ भने गुगल एकाउन्ट वा इमेल प्रयोग गरी लगिन गर्नुहोस्।
'सहयोगी सदस्य' बनिसक्नुभएको छैन भने प्रिमियम सामाग्रीहरु पढ्न 'सहयोगी सदस्य' बन्नुहोस्। सदस्यता दस्तुर मासिक ४.९१ युरो, वार्षिक ५९ युरो।
(प्रिय पाठक, यो नेपालीलाइनेनका सहयोगी सदस्यहरूले मात्र पढ्न मिल्ने ‘प्रिमियम स्टोरी’ हो। ‘सहयोगी सदस्य’ बनी हामीलाई सघाउनु भएकोमा धेरै-धेरै धन्यवाद।)
संक्षेपमा
- सीमा क्षेत्रमा अनधिकृत ड्रोन उडानमा वृद्धि।
- जीपीएस ज्यामिङले नागरिक उड्डयन असुरक्षित।
- सुरक्षा रणनीतिमा एन्टि-ड्रोन प्रविधि प्राथमिकता।
युक्रेन-रुस युद्धको रापले यतिबेला उत्तरी युरोपको शान्त देश मानिएको फिनल्यान्डलाई समेत झस्काउन थालेको छ।
गत ३१ मार्च मंगलबारका दिन फिनल्यान्डको सीमा सुरक्षा बलले रुसी सीमा नजिकैको पारीक्कालास्थित एउटा जमेको तालमा एउटा ठूलो ‘फिक्स्ड-विङ’ ड्रोन फेला पार्यो।
उक्त घटनाले फिनल्यान्डको सुरक्षा निकायमा उच्च सतर्कता पैदा गरिदियो।
यसअघि गतसाता आइतबार मात्रै दक्षिणी फिनल्यान्डका कौभोला र लुमाकीमा दुईवटा ड्रोनहरू दुर्घटनाग्रस्त भएका थिए।
अहिलेसम्म तीनवटा ड्रोनहरू भेटिएका छन्, तर अधिकारीहरूका अनुसार फिनल्यान्डमा खसेका वास्तविक ड्रोनको संख्या त्यो भन्दा निकै धेरै पनि हुनसक्छ।
चिन्ताको विषय त के छ भने ती ड्रोनमा ‘वार हेड’ अर्थात् विस्फोटक पदार्थ जडित थियो। त्यसको अर्थ ती ड्रोन मानव वस्तिमा झरेका भए, त्यसले क्षति र हताहती समेत निम्त्याउन सक्थ्यो।
युक्रेनले घटनाप्रति माफी माग्दै ती ड्रोनहरू फिनल्यान्डका लागि लक्षित नभएको स्पष्ट पारेको छ। फिनल्यान्डले समेत अब त्यस्तो नहोस् भन्दै युक्रेनलाई चेतावनी दिएको छ।
तर युक्रेनले गरेका रुस लक्षित हमलालाई रोक्न फिनल्यान्डले अनुरोध गरेको छैन, र सुरक्षा अधिकारीहरुले भविष्यमा पनि ड्रोनहरू फिनल्यान्डमा खस्न सक्ने भन्दै सचेत बनाएका छन्।
फिनल्यान्डका प्रधानमन्त्री पेत्तेरी ओर्पोले ड्रोनका कारण अहिले फिनल्यान्डलाई कुनै प्रत्यक्ष सैन्य खतरा नरहेको बताए पनि यी घटनाहरूले सुरक्षा सतर्कता बढाउन आवश्यक रहेको स्वीकार गरेका छन्।
“हामी युक्रेनी पक्षसँग निरन्तर सम्पर्कमा छौँ र यी घटनाहरू युद्धको प्राविधिक बाछिटा हुन् भन्ने बुझेका छौँ,” उनले भनेका छन्।
फिनल्यान्डको गृह मन्त्रालयले शङ्कास्पद वा दुर्घटनामा परेका ड्रोनहरू देखे तिनलाई नचलाउन, फोटो खिचेर सामाजिक सञ्जालमा सेयर नगर्न, लोकेसन सेयर नगर्न, बरु ११२ मा फोन गरी अधिकारीहरूलाई जानकारी दिन अनुरोध गरेको छ।
यस्ता ड्रोनहरू एस्टोनिया र लाट्भियामा पनि भेटिएका छन्।
अन्तराष्ट्रिय मिडियाका अनुसार युक्रेनले आफ्नो कारबाहीलाई थप आक्रामक बनाउँदै २,५०० भन्दा धेरै ड्रोनहरू रुसतर्फ लक्षित गरि पठाएको हो।
कसरी आइपुगे ड्रोन फिनल्यान्ड?
अहिलेसम्म युक्रेनी र फिनिस अधिकारीहरुले बताए अनुसार रुसले प्रयोग गर्ने शक्तिशाली इलेक्ट्रोनिक वारफेयर (EW) प्रणालीले ड्रोनको दिशा परिवर्तन गराइदिँदा ती ड्रोनहरू ‘झुक्किएर’ फिनल्यान्डको आकाशमा छिर्न पुगेका हुन्।
द युरोपियन कन्जरभेटिभको रिपोर्ट अनुसार युक्रेनी ड्रोनहरू रुसी सैन्य अखडाहरूलाई निशाना बनाउँदै उडाइएका हुन्छन्, तर रुसी पक्षले गर्ने जीपीएस ज्यामिङका कारण तिनको नेभिगेसन प्रणाली बिग्रन्छ र ती ड्रोनहरू नियन्त्रण बाहिर गएर छिमेकी देशहरूमा खस्ने गर्छन्।
फिनल्यान्डको यातायात तथा सञ्चार एजेन्सी ट्राफिकमका अनुसार सन् २०२४ मा मात्रै फिनल्यान्डको आकाशमा २,८०० भन्दा बढी जीपीएस अवरोधका घटनाहरू रेकर्ड गरिएका थिए। सन् २०२६ सम्म आइपुग्दा यो सङ्ख्या झनै बढेको छ।
रुसको सेन्ट पिटर्सबर्ग र कालिनिनग्राद क्षेत्रबाट हुने यस्ता विद्युतीय अवरोधले केवल ड्रोनलाई मात्र होइन, नागरिक उड्डयनलाई समेत जोखिममा पारेको विज्ञहरुले बताउँदै आएका छन्।
फिनल्यान्डको गृह मन्त्रालयले शङ्कास्पद वा दुर्घटनामा परेका ड्रोनहरू देखे तिनलाई नचलाउन, फोटो खिचेर सामाजिक सञ्जालमा सेयर नगर्न, लोकेसन सेयर नगर्न, बरु ११२ मा फोन गरी अधिकारीहरूलाई जानकारी दिन अनुरोध गरेको छ।
एन्टि-ड्रोन प्रविधिमा फिनल्यान्डको लगानी
यस्तै अनपेक्षित सुरक्षा चुनौतीहरूलाई मध्यनजर गर्दै फिनल्यान्डले आफ्नो सुरक्षा संयन्त्रमा व्यापक परिवर्तन थालेको छ। गत महिना फिनल्यान्डको सीमा सुरक्षा बलले ५ मिलियन युरोको एन्टि-ड्रोन प्रणाली खरिद गर्ने सम्झौता गरेको छ।
फिनल्यान्डको रक्षा अनुसन्धान एजेन्सी (FDRA) अन्तर्गत नयाँ इनोभेसन युनिट स्थापना गरिएको छ, जसले ड्रोन पत्ता लगाउने, पहिचान गर्ने र आवश्यक परे तिनलाई आकाशमै निष्क्रिय पार्ने प्रविधिमा काम गरिरहेको छ।
यो प्रणालीले शत्रुतापूर्ण ड्रोन मात्र नभएर प्राविधिक गडबडीका कारण बाटो बिराएर आउने ड्रोनहरूलाई पनि सुरक्षित रूपमा अवतरण गराउन मद्दत गर्नेछ।
फिनल्यान्डको केन्द्रिय अनुसन्धान संस्था NBI र बोर्डर गार्डले २९ मार्चमा फिनल्यान्ड प्रवेश गरी जमिनमा खसेका र ३१ मार्च २०२६ मा फेला परेका ड्रोनहरूको अनुसन्धान जारी राखेको बताएका छन्।
अधिकारीहरूले यी घटनाहरूको छानबिन गर्न फरेन्सिक जाँच गर्नुका साथै आवश्यक पृष्ठभूमि जानकारीहरू पनि बटुलेका छन्।इस्टरको बिदामा पनि अनुसन्धान जारी रहने बताइएको छ।
साउथ-इस्टर्न फिनल्यान्ड प्रहरी विभागले ड्रोन देखिएका खबरहरूको पुष्टि गर्ने काम गरिरहेको छ भने बोर्डर गार्डले यी घटनाहरूलाई ‘क्षेत्रीय उल्लंघन’ (territorial violation) को रूपमा हेरिरहेको बताएको छ।
NBI ले घटनालाई ‘गम्भीर लापरबाहीका कारण खतरा निम्त्याएको’ र ‘लापरबाहीपूर्ण कार्य’ अन्तर्गत अनुसन्धान गरिरहेको छ। फिनिस डिफेन्स फोर्सले पनि अनुसन्धानमा सहयोग गरिरहेको छ।
अझै छन् अनुत्तरित प्रश्न
युक्रेनी ड्रोनहरू फिनल्यान्डमा खस्नुले आधुनिक युद्ध अब केवल सीमामा मात्र सीमित छैन भन्ने पुष्टि गर्छ।
घटनासँग सम्बन्धित केही गम्भीर प्रश्नहरू अझै पनि अनुत्तरित छन्।
के रुसले नियतवश ड्रोनहरूलाई नेटो सदस्य राष्ट्रतर्फ मोडिरहेको हो? अनि यदि कुनै सशस्त्र ड्रोन घना बस्ती भएको हेलसिन्की जस्तो सहरमा खस्यो भने त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने?
रुसको आक्रमणविरुद्ध युक्रेनले गरिरहेको प्रतिकारका कारण भविष्यमा पनि यस्ता ड्रोनहरू फिनल्यान्डको सीमाभित्र आइपुग्न सक्ने सम्भावना कायमै छ।
र युद्ध लम्बिएसँगै फिनल्यान्डजस्ता युक्रेनका मित्र राष्ट्रहरूले पनि अहिलेसम्म नसोचेका सुरक्षा चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।
