रुसी जिपिएस ज्यामिङको फिनल्यान्डमा असर: यसरी भइरहेका छन् देशैभरका उडान प्रभावित

(प्रिय पाठक, यो नेपालीलाइनेनका सहयोगी सदस्यहरूले मात्र पढ्न मिल्ने ‘प्रिमियम स्टोरी’ हो। ‘सहयोगी सदस्य’ बनी हामीलाई सघाउनु भएकोमा धेरै-धेरै धन्यवाद।)

रूसले गरिरहेको शक्तिशाली जीपीएस (GPS) अवरोधका कारण फिनल्यान्डको आकाशमा उडिरहेका लगभग सबै विमानहरू प्रभावित भएका छन्।

हेलसिन्की-भान्ता विमानस्थलसहित देशभरका उडानहरूमा यसको असर देखिए पनि हवाई सुरक्षामा भने कुनै जोखिम नरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

फिनट्राफिकका एयर ट्राफिक कन्ट्रोलका निर्देशक राइने लुओयुसका अनुसार जीपीएस अवरोध दक्षिण र पूर्वी फिनल्यान्डमा बढी छ।

हेलसिन्की विमानस्थलमा पनि योएन्सु र कुओपियो जस्ता सीमावर्ती क्षेत्रका विमानस्थल जत्तिकै अवरोध हुने गर्छ।

जीपीएस सिग्नलले काम नगर्दा पाइलटहरूले सन् २००० भन्दा अघि चल्ने पुराना नेभिगेसन विधिहरू प्रयोग गर्ने गरेका छन्। यी वैकल्पिक प्रणालीहरू सुरक्षित भएकाले कुनै खतराको अवस्था नदेखिएको अधिकारीहरुको भनाइ छ।

यदि कुनै विमानले बाटो पहिल्याउन नसकेमा एयर ट्राफिक कन्ट्रोलले राडारको सहयोगमा विमानलाई सुरक्षित स्थानतर्फ डोर्‍याउँछन्। दैनिक करिब ५०० उडान हुने हेलसिन्कीमा केही विमानलाई मात्र अहिले यस्तो सहयोग आवश्यक परेको जनाइएको छ।

यस्तो खाले अवरोध सन् २०२२ मा युक्रेन युद्ध सुरु भएदेखि नै निरन्तर चलिरहेको छ। रूसले सेन्ट पिटर्सबर्ग क्षेत्रमा युक्रेनी ड्रोनहरू रोक्न जीपीएस ज्यामिङ प्रविधि चलाएको अनुमान गरिएको छ।

रूसको आकाश प्रयोग गर्न नपाउँदा एसियाबाट आउने विमानहरू अहिले फिनल्यान्ड भएर उड्ने गरेका छन्। विशेष गरी चिनियाँ विमानहरू रातिको समयमा फिनल्यान्डको आकाश हुँदै स्विडेनतर्फ जाने गर्छन्।

यस्ता अवरोधका बेला हवाई ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न फिनट्राफिकले आन्तरिक कर्मचारीहरूको विशेष व्यवस्थापन गरेको छ। बाटो परिवर्तन गरेर आउने विमानहरूलाई पनि सामान्य अवस्थामा जस्तै सुरक्षित अवतरण गराइने गरेको फिनिस अधिकारीहरुको भनाइ छ।

यस्ता अवरोधका बाबजुद फिनल्यान्डको हवाई उडान प्रणाली विश्वकै सुरक्षितमध्ये एक मानिन्छ। यहाँका विमानहरूमा आधुनिकसँगै भरपर्दा पुराना विकल्पहरू पनि तयारी अवस्थामा राखिन्छ।

जीपीएस (GPS) जाम गर्ने प्रविधिले कसरी काम गर्छ?

जीपीएस जाम गर्ने उपकरणहरूले स्याटेलाइटबाट आउने कमजोर रेडियो संकेतहरूलाई ओझेलमा पार्ने गरी शक्तिशाली रेडियो फ्रिक्वेन्सीहरू प्रसारण गर्ने गर्दछन्।

जीपीएस रिसीभरहरूले पृथ्वीको कक्षमा रहेका स्याटेलाइटबाट निकै कम शक्तिमा आउने संकेतहरूलाई पछ्याउँछन्, तर जाम गर्ने उपकरणले त्यही फ्रिक्वेन्सीमा धेरै बलियो ‘नोइज’ वा हस्तक्षेपकारी संकेत पठाउँछ। यसले गर्दा रिसीभरले वास्तविक स्याटेलाइटको संकेत पहिचान गर्न सक्दैन र नेभिगेसन प्रणालीले काम गर्न छोड्छ।

युरोपेली युनियनको एजेन्सी फर साइबरसेक्युरिटी (ENISA) को प्रतिवेदनले जीपीएस जाम गर्दा नागरिक उड्डयन र यातायात प्रणालीमा गम्भीर सुरक्षा चुनौतीहरू निम्तिन सक्ने चेतावनी दिएको छ। युरोपेली युनियन एभिएसन सेफ्टी एजेन्सी (EASA) र विभिन्न अनुसन्धान संस्थाहरूले बाल्टिक क्षेत्र र पूर्वी युरोपमा हजारौं व्यावसायिक उडानहरूले जीपीएस सिग्नलमा समस्या भोग्नुपरेको तथ्य सार्वजनिक गरेका छन्।

यस्ता उपकरणहरूले केवल लक्षित क्षेत्रमा मात्र नभई वरपरका धेरै किलोमिटर क्षेत्रसम्मका जीपीएस आधारित सेवाहरूलाई अवरुद्ध पार्न सक्ने भएकाले यसलाई धेरै देशहरूमा गैरकानुनी मानिन्छ।

रुसले आफ्नो सैन्य सुरक्षा र रणनीतिक स्वार्थका लागि जीपीएस सिग्नलहरूलाई अवरुद्ध पार्ने वा ‘स्पूफिङ’ गर्ने प्रविधिको व्यापक प्रयोग गर्दै आएको छ।

रुसी सेनाले शक्तिशाली इलेक्ट्रोनिक वारफेयर प्रणालीहरू जस्तै ‘टोबोल’ वा ‘क्रसुखा’ जस्ता उपकरणहरू प्रयोग गर्छन्, जसले उपग्रहबाट आउने कमजोर जीपीएस संकेतहरूलाई ओझेलमा पार्ने गरी शक्तिशाली रेडियो तरंगहरू उत्सर्जन गर्छन्।

यसले गर्दा लक्षित क्षेत्रमा रहेका विमान, जहाज वा निर्देशित हतियारहरूले आफ्नो सही स्थान पत्ता लगाउन सक्दैनन् र भ्रममा पर्छन्।

यो प्रविधिको प्रभावकारिता युक्रेन युद्धका क्रममा स्पष्ट रूपमा देखिएको छ, जहाँ रुसले आफ्ना सीमावर्ती क्षेत्र र कब्जा गरिएका भूभागहरूमा जीपीएस संकेतहरूलाई निरन्तर अवरुद्ध गरिरहेको छ।